Sự thay đổi bắt đầu khi người dân quyết tâm cải tạo đất núi. Trong quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, sầu riêng được lựa chọn thay thế cho những vườn cây kém hiệu quả. Ông Đào Văn Đua là một trong những nông dân tiên phong mang giống sầu riêng về “cắm rễ” nơi đây. Ông Đua cho biết, trước đây, gia đình ông trồng rừng phòng hộ xen canh với xoài, bơ, mít và mãng cầu. Khi nhận thấy các loại cây này không còn mang lại hiệu quả kinh tế, ông được ngành chuyên môn hỗ trợ chuyển sang trồng sầu riêng, tập trung vào Ri6 và Monthong.

Bước đầu canh tác không hề dễ dàng. Do ông Đua thiếu kinh nghiệm chăm sóc sầu riêng trên địa hình đồi núi khiến một lượng lớn cây giống bị chết. Tuy nhiên, sự kiên trì được đền đáp khi những cây sống sót bắt đầu sinh trưởng mạnh mẽ, chứng minh thổ nhưỡng nơi đây hoàn toàn phù hợp với loài cây “vương giả” này. Ông Đua chia sẻ: “Sầu riêng trên núi ra hoa và kết trái rất đạt, đến mức mỗi vụ tôi phải tỉa bớt trái non, chỉ giữ lại vài chục trái trên mỗi cây để đảm bảo đủ dinh dưỡng và tránh gãy nhánh. Đáng chú ý, chất lượng sầu riêng núi Dài được đánh giá là không hề thua kém so với các vựa trái cây nổi tiếng khác tại miền Tây”.

Do đặc thù địa hình, nguồn nước tưới tiêu tại đây phụ thuộc hoàn toàn vào lượng mưa tự nhiên, khiến nông dân rất khó chủ động thời vụ. Anh Nguyễn Bảo Long canh tác sầu riêng ở chân núi Dài cho biết: “Năm nào mưa thuận gió hòa thì có ăn, mưa ít hoặc mưa nhiều thì lợi nhuận không cao. Nắng hạn kéo dài khiến cây bị bung lá; trong khi có năm mưa liên tục lại làm cây dư nước, dẫn đến tình trạng rụng bông và trái non. Năm nay mưa ít, nước không đủ tưới, năng suất sầu riêng của gia đình tôi chỉ đạt khoảng 70% so với năm trước”.

Để sinh tồn và phát triển, nông dân phải tự tìm ra giải pháp. Anh Trần Văn Xì cùng trồng sầu riêng ở núi Dài cho biết, cư dân xứ núi xây dựng các hồ chứa tại những vùng đất trũng trong vườn để tích trữ nước mưa và nước suối. Ngoài ra, nước từ hồ Núi Dài 2 được bơm ngược lên núi. Nhờ những nỗ lực này, nông dân phần nào chủ động được nguồn nước trong các đợt hạn ngắn. Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là những giải pháp tình thế bởi khi nước dự trữ cạn kiệt, họ lại phải khắc khoải trông chờ vào những cơn mưa đầu mùa.

Sức hút từ trái chín tự nhiên

Nếu như sầu riêng đồng bằng thu hút bởi hình thức bắt mắt thì sầu riêng núi Dài lại chinh phục người tiêu dùng bằng triết lý canh tác thuận tự nhiên và hương vị nguyên bản. Theo anh Phạm Minh Nhựt, sầu riêng của gia đình anh cũng như các hộ canh tác trên núi Dài đều được trồng theo hướng hạn chế tối đa việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Chính nhờ địa hình đồi núi hiểm trở, việc canh tác thuận thiên được ưu tiên, tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng. Điều đặc biệt tạo nên thương hiệu cho sầu riêng nhà anh Nhựt là phương pháp thu hoạch. Anh chọn cách để sầu riêng chín rụng tự nhiên thay vì hái sớm. “Một phần vì khó thu hoạch trên địa hình núi, nhưng phần lớn là để đáp ứng sở thích của khách hàng, những người muốn thưởng thức trái chín cây đúng nghĩa”, anh Nhựt giải thích.

Sự cẩn trọng trong canh tác đã mang lại giá trị kinh tế vượt trội. Sầu riêng của gia đình anh Nhựt nói riêng, nông dân núi Dài nói chung luôn bán được với giá rất cao, dao động từ 70.000 - 100.000 đồng/kg. “Số lượng đơn hàng nhiều nên chúng tôi ưu tiên khách đặt trước. Điểm độc đáo của mô hình kinh doanh tại đây là sầu riêng núi Dài hiếm khi được bán qua thương lái trung gian, mà được trao trực tiếp đến tay người tiêu dùng, đảm bảo chất lượng và giá trị thực của sản phẩm”, anh Nhựt nói.

Những khu vườn xanh tươi, trĩu trái không chỉ giải quyết bài toán kinh tế thuần túy mà còn mở ra một hướng đi mới đầy triển vọng: Du lịch sinh thái nông nghiệp. Việc thu hút du khách đến tham quan và thưởng thức sầu riêng chín cây tại vườn hứa hẹn sẽ mang lại giá trị gia tăng, tạo đà cho sự phát triển của vùng đất núi Dài trong tương lai.

ĐỨC TOÀN