Ở xã Vĩnh Trinh, rau màu là loại cây trồng chiếm diện tích đất nông nghiệp khá lớn và được nông dân duy trì sản xuất quanh năm, với sản phẩm chủ lực là các loại rau ăn lá, củ... Do vậy, nguồn nước tưới trong mùa khô hạn được nông dân chủ động dự trữ trong các ao, mương. Bà con thường xuyên cập nhật thông tin về khô hạn, diễn biến thời tiết để áp dụng các giải pháp bảo vệ rau màu trong bối cảnh mùa khô hạn kéo dài khoảng vài tháng.

Ông Nguyễn Văn Tâm ở xã Vĩnh Trinh, cho biết: “Hằng năm, sau Tết Nguyên đán là nắng nóng, khô hạn xuất hiện. Rút kinh nghiệm của những năm trước, đầu mùa khô năm nay, người dân nạo vét các ao mương để tăng diện tích trữ nước. Bên cạnh đó, ngành Nông nghiệp xã cũng thường xuyên cập nhật thông tin, tuyên truyền cho nông dân nắm được tình trạng khô hạn, nguồn nước xuất hiện để bơm tát, dự trữ. Nhờ vậy, đến thời điểm này nguồn nước vẫn đủ tưới cho rau màu”.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ, ngay từ đầu năm ngành Nông nghiệp thành phố tập trung hướng dẫn, hỗ trợ nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp tình hình khô hạn, XNM, thiếu nước ngọt sản xuất. Qua đó, diện tích cây trồng sử dụng ít nước như rau màu, đậu các loại và cây công nghiệp ngắn ngày được tập trung sản xuất.

Hiện thành phố có tổng diện tích màu lương thực, thực phẩm 32.476ha. Trong đó có 317ha trồng bắp, 975ha khoai các loại, 82ha hành tím, 50ha đậu các loại, 4.700ha rau các loại… Diện tích trồng cây lâu năm cũng tăng so với cùng kỳ, đến nay thành phố có tổng diện tích 119.300ha trồng cây lâu năm. Trong đó, diện tích trồng cây ăn trái là 100.327ha, gồm sầu riêng 14.483ha, mít 15.555ha, vú sữa 3.891ha, xoài 8.372ha, nhãn 5.853ha, cam 4.954ha, chanh 7.303ha… Ngành Nông nghiệp các địa phương đang bước vào giai đoạn nạo vét kênh thủy lợi nội đồng, khai thông dòng chảy, dự trữ nước phục vụ tưới tiêu, sản xuất trong mùa khô hạn.

 Chủ động thích ứng

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, nhấn mạnh: “Sau khi thu hoạch lúa đông xuân 2025-2026, các địa phương cần tích cực vận động nông dân chuyển đổi trồng rau màu trên nền đất lúa kém hiệu quả, nhằm ứng phó khô hạn, thiếu nước ngọt sản xuất. Đối với những địa phương không xuống giống được vụ màu nên cày ải, phơi đất để tiêu diệt mầm bệnh lưu tồn trên đồng ruộng và xử lý rơm rạ để chuẩn bị tốt vụ mùa tiếp theo".

Bà Phạm Thị Minh Hiếu khuyến cáo: "Đối với vườn cây ăn trái cần chú ý hệ thống nước trong mương vườn phải thông thoáng và xuôi dòng; thường xuyên thay đổi nước trong mương vườn; giữ mực nước trong mương cách mặt liếp khoảng 0,6m trong mùa khô và 0,8m trong mùa mưa; hạn chế tưới nước lên lá cây, nếu có tưới từ trên xuống và lượng nước phải nhiều; không nên tưới sau 15 giờ, tốt nhất tưới vào buổi sáng; duy trì độ ẩm đất thích hợp khoảng 70-80% để bảo vệ cây trồng phát triển tốt trong mùa khô hạn, XNM…”.

Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, ngay thời điểm này, trên rau màu cần kiểm tra độ mặn nước trước khi bơm tưới, sử dụng màng phủ, rơm rạ để giữ ẩm cho đất, ứng dụng các công nghệ tưới tiết kiệm. Bà con nông dân tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, phân chứa Kali, Canxi, Silic, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học; khuyến cáo không xuống giống đối với vùng có nguy cơ xâm nhập mặn cao, thiếu nước tưới.

Trên cây ăn trái hiện có khoảng 8.000ha có khả năng bị ảnh hưởng bởi hạn hán, XNM tập trung tại xã Vĩnh Viễn, Xà Phiên, Lương Tâm, Long Phú, Kế Sách, An Thạnh, Cù Lao Dung... Vì vậy, bà con nông dân cần củng cố hệ thống đê bao và đê xung quanh vườn để ngăn ngừa nước mặn xâm nhập. Đo độ mặn cẩn thận trước mỗi lần lấy nước, không tưới nước có độ mặn trên 1‰ cho cây.

Đối với một số cây ăn trái mẫn cảm với mặn như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt... không tưới nước có độ mặn trên 0,5‰. Trong thời gian nhiễm mặn chỉ tưới nước tối thiểu giúp cho cây không bị héo và mặt đất không bị khô nứt (kéo dài thời gian giữa hai lần tưới, giảm số lần tưới và lượng nước tưới). Khi có nguy cơ hạn mặn cần chủ động sử dụng tối đa nguồn vật liệu hữu cơ (rơm rạ, cỏ khô, lá khô…) hoặc màng phủ nông nghiệp để phủ gốc giữ ẩm cho đất. Cắt tỉa cành, tạo tán, tỉa bớt nụ, hoa để hạn chế thoát hơi nước…

Đặc biệt, bà con nông dân không xử lý ra hoa rải vụ, trái vụ, trồng mới trong thời gian hạn hán (nếu nguồn nước ngọt không đảm bảo cung cấp đủ cho cây); tăng cường dự trữ nước ngọt trong mương, sử dụng phương pháp tưới tiết kiệm như phun mưa, nhỏ giọt; tăng cường bón phân hữu cơ, kali, lân, nhằm hạn chế cây ngộ độc do mặn... 

Bài, ảnh: HÀ VĂN